Wat is stress?
Wat is stress?
Wanneer je gestresst bent komen er stress hormonen vrij zoals adrenaline en cortisol. Hierdoor stroomt bloed naar de gebieden waar het van oudsher nodig is: je armen en benen zodat je kan vechten of vluchten. Je hartslag versnelt, je spijsvertering gaat op pauze, evenals je denkvermogen. Alles maar om jou zo snel mogelijk uit een bedreigende situatie weg te krijgen.
Echter, wanneer stress aan het eind van de ‘bedreigende’ gebeurtenis niet natuurlijk wegzakt, blijf je ‘aan’ staan. Dit gebeurt vooral wanneer je het gevoel hebt dat je geen controle hebt over de situatie, je te kritisch bent naar jezelf of wanneer je het gevoel hebt dat je het allemaal alleen moet doen.
Bronnen van stress
Stress komt zelden alleen van werk. Het is vaak een combinatie van factoren waardoor het stressvol wordt. Ook mensen die niet werken kunnen last krijgen van chronische stress of burn-out. Alles wat langdurig stress veroorzaakt, kan uitmonden in een burn-out. Enkele voorbeelden:
- Negatieve ervaringen op het werk, zoals conflicten, (verborgen) pesten, negatieve feedback of gebrek aan steun. Ook een bore-out (burnout door verveling) kan optreden: niet alleen de hoeveelheid werk, maar ook de kwaliteit ervan is van belang.
- Perfectionisme kan zich op vele manieren uiten, bijvoorbeeld door jezelf geen fouten toe te staan, altijd de beste willen zijn en jezelf streng toespreken als er iets misgaat. Dit gaat vaak samen met een laag zelfbeeld en een lage mate van zelfeffectiviteit, ofwel zelfvertrouwen.
- Een heftige gebeurtenis of moeilijke periode in je leven waarbij je een tekort aan sociale steun ervaart.
- Ouder-burn-out: Kinderen opvoeden is ontzettend zwaar, zeker in een individualistische maatschappij zoals de onze.
- Relatie-burn-out: De zoektocht naar liefde, het gebruik van datingapps en onzekerheid over of je wel goed genoeg bent, kunnen uitputtend zijn. Ook binnen relaties kan stress ontstaan, zeker bij bindings- of verlatingsangst of overspel.
- Social media-burn-out: Overmatig gebruik van social media kan leiden tot sociale vergelijking, waardoor je het idee krijgt dat iedereen het beter doet dan jij. Ook kan het leiden tot sociale isolatie, met name na afwijzing van anderen. Social media kan de persoonlijke interacties in de buitenwereld gaan vervangen wat bijdraagt aan meer eenzaamheid en verergering van bestaande klachten.
- (In)fertiliteits-burn-out: Proberen zwanger te raken betekent iedere maand hopen en dan weer teleurgesteld raken. De lange, onvoorspelbare en vaak ingrijpende weg naar zwangerschap kan enorm stressvol zijn.
- Burn-Aut: Als je op het spectrum zit, kun je vatbaarder zijn voor een burn-out vanwege de extra inspanning die je moet leveren om ‘gewoon’ te leven. Zo kunnen copingvaardigheden zoals maskeren, gefragmenteerde informatieverwerking en gevoeligheid voor externe input veel energie kosten. Burn-Aut verschilt een beetje van burnout qua symptomen, maar niet veel. Naast de toch al lange lijst van ‘gewone’ burn-out klachten, kun je ook last krijgen van een verlies van vaardigheden, zoals het vermogen om schoenen te strikken, gesprekken te voeren of dagelijkse routines te onthouden.
- Hormonale schommelingen zoals in de overgang: Gemiddeld gaat de vrouw in de overgang tussen haar 45e en 65e, maar voor die tijd gaan de hormonen vaak al schommelen. Deze peri-menopauze kan al gevoeld worden vanaf het 35e jaar. De klachten zijn voor iedereen anders, net als de intensiteit ervan. Veel vrouwen ervaren niet alleen lichamelijke klachten zoals nachtelijk zweten, maar ook mentale en emotionele klachten. De overgang en een burnout worden makkelijk voor elkaar aangezien.
Herstel, hoe en wat?
Herstel doe je door te herkennen en accepteren van je stress en jezelf de tijd te geven om echt tot rust te komen. Je afvragen hoe lang het herstel duurt, werkt meestal averechts. Hoe lang ben je al gestrest?. Zijn het maanden? Jaren? Hoe lang zou iemand moeten herstellen van jarenlange stress? Tijdens het herstel kan je wel al je wederopbouw voorbereiden. In mijn boek komen 6 fasen aan bod:
| Fase 1: Stress tolereren |
| Fase 2: Stress signalen (h)erkennen |
| Fase 3: Valkuilen dichten |
| Fase 4: Jezelf versterken |
| Fase 5: Opnieuw contact maken met jezelf |
| Fase 6: Conclusies trekken voor de toekomst |
